PDA

Orijinalini görmek için tıklayınız : çal??tay konu?mam - uzun-



biber
18-04-2004, 02:22
De?erli arkada?lar, dün amatör ve sanal havac?l?k çal??tay?nda yapm?? oldu?um manzara tasar?m?na il?kin konu?may? , çal??taya gelemeyen arkada?lar?n da payla?mas? maksad?yla a?a??da iletiyorum.

Sanal havac?l?kta Manzara Tasar?m?
------------------------------------------

De?erli konuklar?m?z,
Hepinizi sayg?yla selaml?yorum.
Amatör ve sanal havac?lar? biraraya getiren bu çal??tayda sizlere hitap etmekten onur duyuyorum.
Sanal havac?l???n bir oyun mu, hobi mi yoksa gerçek dünyan?n bir yans?mas?m? oldu?u hem camiam?zda hem de aile çevremizde s?kça tart???l?r.
Sanal havac?l?k gerçek havac?l??? sevdiren ve evimize getiren bir u?ra?t?r.
Biz tasar?mc?lar için ise sanal havac?l?k içimizde sakl? duran yarat?c?l??? ve üretkenli?i aç??a ç?karan bir u?ra?t?r .
San?r?m bu camian?n içinde daha önce bulunmam?? veya merak ederek gelip bizleri onurland?ran dostlar?m?z, payla?t???m?z bu u?ra??n ciddiyetini duyunca biraz ?a??racaklard?r.
Bizler de sanal havac?l?k dünyas?na ilk ad?m att???m?zda ayn? ?a?k?nl??? ya?am??t?k. Asl?nda, bir parças?n? olu?turdu?umuz dünya sanal havac?l??? için de, gerçe?in sanal boyuta ta??nmas? çok heyecan verici bir olgudur.

Sanal Havac?l???n Sosyo-Kültürel Boyutu
Geçti?imiz y?l, dünyan?n bir numaral? sanal havac?l?k sitesi olan Avsim’de yakla??k 15 bin sanal havac?n?n kat?ld??? bir anket düzenlendi. Anket sonuçlar? sanal havac?lar?n sosyo-kültürel yap?s? hakk?nda çarp?c? ipuçlar? veriyor.

1. Sanal havac?lar?n % 69’u otuz ya??n üzerinde. Biraz önce say?n hocam?z simulatöre çocuk oyunu diye bakabilecekler endi?esini dile getirdi, bu argumana kar?? anketten ilginç bir bilgi verebiliriz; 70 ya??n üzerindeki sanal havac? say?s?yla bizim çocuk diye adland?rabilece?imiz 15 ya? alt? sanal havac?lar?n say?s? neredeyse e?it.
2. Ö?renciyim diyenlerin oran? sadece % 16 ki bunun yar?s? üniversite ö?rencisi.Buna kar??n kat?l?mc?lar?n yar?dan fazlas? avukat, i?letmeci, mühendis gibi meslek ve unvan sahibi ki?lierdir
3. Sanal havac?lar?n % 16’s? gerçek hayatta da pilotlar, %8’i ise halen uçuş e?itimi görüyor. Pilot olmayanlar?n üçte ikisi ise gelecekte pilot e?itimi almak istediklerini ifade ediyorlar.
4. Sanal havac?lar?n % 89’u microsoft serisi uçuş simulatoru kullan?yorlar. En yak?n takipcisi Fly!’?n pazar pay? ise sadece %1.5. Dolay?s?yla, bugün burada sunum yapacak bizlerin uçuş simulatorü derken kastetti?imiz microsoft uçuş simulatörü olacakt?r

Genel olarak profilimiz bu ?ekilde...

Türkiye’yi de kapsayarak genellersek; sanal havac?lar deyince, bilgisayar kullan?m?n? bilen, internetten dünyay? takip edebilen ve en az bir yabanc? dil bilen bir kesimden bahsediyoruz, .

?zninizle k?saca kendimden bahsedeyim.

38 ya??nday?m. 1988 y?l? Bo?aziçi Üniversitesi ??letme Bölümü mezunuyum. Çal??ma hayat?m yurtiçi ve yurtd???nda bankalarda geçti. 1999 y?l?ndan bu yana sanal havac?l?k camias? içindeyim.
Ayn? y?l, yöneticisi oldu?um bir bankaya internet bankac?l??? uygulamas? ba?latm??t?k.
Bu ba?lamda, tüm çal??anlar?m?z?n i? bilgisayarlar?n? internet ortam?na açm??t?k. Tabii ki sistem güvenli?i ve i? yükünü göz önünde bulundurarark, çal??anlar?m?zdan i? zamanlar?nda hobilerine yönelik internet sitelerine ve forumlara girmemelerini rica etmi?tik. Yine tabiidir ki patron herzaman hakl?d?r felsefesinden hareket ederek, kendimiz bu tarz sitelere giriyorduk. Benim tasar?mc?l?k serüveninim ilk dönemine rastlayan 1999 y?l?nda, kendi kendimle daha fazla çeli?kiye dü?memek için (asl?nda alt?mda çal??an arkada?lar?n diline dü?memek için) sanal havac?l?k camias?nda bir takma isim kulland?m, Biber Salsa.
Daha sonra tasar?mlar?m? bu isimle yapt?m.
Sanal havac?l??a as?l kendimi adamam 2001 y?l? ba??nda ya?ad???m?z ekonomik krizdöneminde oldu. ??imi kaybettim. Bo? zamanlar?m? ve enerjimi, sevdi?im ve katk? sa?layabilece?imi inand???m bir alana; simulatör tasar?mc?l???na yönelttim.
2002 y?l?nda Fly! Simulatorünün geliştirme grubuna kat?ld?m. Fly! için ?stanbul Atatürk Havaliman?’n? tasarlad?m. Ayr?ca 200 parça havaalan? modelinden olu?an ve ?u anda dahi bir simulatör için yap?lm?? en zengin bedava model kolleksiyonu olan Biber havaalan? modellerini yapt?m.

Ayn? dönemde Microsoft simulatör dünyas?nda özellikle görsel zenginlik aç?s?ndan devrim yapan flight simulator 2002’yi ç?kard?. Birçok ba??ms?z tasar?mc? gibi ben de geliştirilen yeni tekniklerin cazibesine kap?larak microsoft uçuş simulatoru için üretim yapmaya ba?lad?m.
S?ras?yla ?stanbul Atatürk Havaliman?, Dalaman, Antalya ve Ankara Esenbo?a Havalimanlar?n? flight simulator 2002 için tasarlad?m.
?stanbul Atatürk Havaliman? microsoft’un yeni uygulamaya ba?latt??? gmax tasar?m teknolojisini kullanan ilk havaliman? oldu.
Benden önce Türk sanal havac?l?k camias?na tasar?mlar?yla destek veren dostlar?m?zla birlikte bilgi payla??m?n? artt?rmak ve yeni tasar?mc?lar? desteklemek için LTBA.net sitesini ve forumlar?n? kurduk.

Manzara yap?m?n?n ne oldu?unu, gerçekçili?e ve uçuş zevkine ne katt???n? birazdan anlatmaya çal??aca??m. Benim ?u ana kadar alt?n? çizmeye nokta ?udur;

35 ya??na gelmi? ve o ana kadar bilgisayar ve tasar?m konular?ndan uzak olan ve bankac?l?k gibi disiplinli ve rutin bir hayat tarz?n? benimsemi? bir ki?i dahi tasar?mc? olup bu camiaya küçük de olsa katk? sa?layabilir.

Konu?mam?m ba??nda sanal havac?lar?n kat?ld??? bir anketten yola ç?km??t?m. Tasar?mc? olarak benim en çok ilgimi çeken anket sorusu ?uydu;
Uçu? simulatöründe hangi alanda iyile?tirme istersiniz?
Verilen cevaplar ?öyle;
%21 Arazi yap?s? ve detaylar?
%12.5 Uçaklar?n gerçekçi uçuş dinamikleri
%12 Havaliman? detaylar? ve dinamikleri

Bir ba?ka deyi?le sanal pilotlar?n en önemli talepleri daha gerçekçi bir co?rafya üzerinde uçmak ve daha gerçekçi havalimanlar?ndan ini?/kalk?? yapabilmek.

Biz uçuşumuzu çeverleyen bu arazi yap?s?na k?saca manzara , ingilizce tabiriyle “scenery” diyoruz.
Amac?m?z sanal havac?lar?n gerçe?e en yak?n bir fiziksel dünyada uçmalar?n? sa?layacak ürünler ç?karmak.
Özellikle havac?lar?n VFR diye adland?rd?klar? görsel uçuşlarda; hem yönünüzü kestirebilmek için hem de belirli bir yükseklikten yeryüzünün güzelli?ini görebilmek için manzaraya bakars?n?z. Bu nedenle uçtu?unuz co?rafi bölgenin size gerçekçi ve tan?d?k gelmesi hem uçuş emniyetiniz hem de ald???n?z görsel keyif için önemlidir.

Biraz sizlere manzara tekni?inden bahsetmek istiyorum .

Arazi manzaralar?
Arazi manzaralar? dedi?imiz zaman uçuşumuzu çevreleyen co?rafi yap?y? anl?yoruz. Co?rafi yap?y? olu?turan etmenler ise yükseltiler, genel co?rafya ve arazi örtüsü’dür.

Yükseltiler
Uçu? simulatörü yükselti modelinde en belirgin gerçekçilik unsuru yüksekliklerin detay?d?r. Simulatörde, gerçek dünya yüksekliklerinin co?rafi noktalara ne kadar s?k aral?klarla konumland?r?ld?klar? çok önemlidir.

Uçu? simulatörünün yükseklikleri girdi?i iki kom?u nokta aras? mesafe 1228 metredir. Bu iki nokta aras?ndaki bölge yükseklikleri simulatör taraf?ndan örnekleme yöntemiyle doldurulur. Bu da bizleri realizm’den uzakla?t?r?r, çünkü 1228 metrelik alan içinde bazen bir küçük tepe dahi kaybolabilir.
Gerçekçi diyebilece?imiz rezolusyonu ; (yani 10-100 metre nokta aral??? gibi) uygulamak tabii ki mümkündür, fakat bu , o kadar buyuk bilgi depolamay? gerektirir ki uçuş simulatörünün 3-4 CD yerine 30-35 CD’den olu?mas?na neden olur ki , bu da ticari olarak mümkün de?ildir.
Demek ki burada gerçekçili?i sa?lamak üretici firmaya de?il, biz tasar?mc?lara dü?üyor. Yapabilece?imiz, bütün Türkiye’nin veya görsel zenginlik ta??yan belirli bölgelerin yüksek rezolusyonlu yükselti bilgilerini temin edip, bunlar? simulatöre yerle?tirmek.
?imdiye kadar eksikli?imiz bu tür verilere ula?makta idi. Ülkemizin de içinde bulundu?u Avrupa k?tas?nda, yükselti verilerini halk?yla payla?an ülke yok.
Ama sevindirici olan olay, Amerikan co?rafya enstitüsü ve NASA’n?n bütün dünyay? kapsayan datalar? internet ortam?ndan sunmas?d?r.
Bu alanda son iki senede büyük de?i?iklikler ya?and?.
2003 y?l?nda Amerikan uzay meki?i projesi kapsam?nda SRTM (Shuttle Radar Topography Mission) datalar? halka aç?ld?. Uzay meki?i ve uzay istasyonlar?ndan radar interferometrisi tekni?i kullanarak elde edilen bu bilgiler 90 metre rezolusyona kadar inebilmektedir.
Nitekim tasar?mc?lar bu tür datay? uçuş simulatörüne aktarmaya yarayacak ara programlar? ürettiler ve netice olarak bizler uçuşta , neredeyse 10 kat daha gerçekçi bir yükselti detay? görebiliyoruz.
Bu arada, yeni geliştirilmekte olan teknikler de var. Rezolusyonu 30 metreye indiren, yine NASA kökenli Termal Emisyon ve Yans?ma Radyometrisi datas?na ula?abiliyoruz. Bu datay? uçuş simulatörüne aktarma a?amas?nda epeyce yol ald?k, yak?n zamanda bu yükselti datas?n? sanal pilot arkada?lar?m?zla payla?aca??z.
Ama halihaz?rda, Abdülkadir Öztürk ’in haz?rlam?? olduklar? SRTM tabanl? yükselti setlerini kullanman?z? tavsiye ediyoruz. (not: arazi yükseltilerine yönelik Kenan K?l?çtepe’nin de bir çal??mas? var anlad???m kadar?yla ama maalesef henuz denemedim)

Genel Co?rafya

K?y? ?eritleri, nehirler, yollar ve yerle?im alanlar?na ait dijital co?rafi verilere internet’ten serbestçe ula?abilmekteyiz. Microsoft’un uçuş simulatöründe kulland??? dijital haritalar ESR? co?rafya datas?na dayanmaktad?r.
Bu co?rafi datan?n uçuş simulatörüne aktar?lmas?nda maalesef baz? hatalar ve eksiklikler vard?r. Örne?in, ?stanbul adalar? simulatörde yoktur , ayr?ca dijital haritada Eminönü-Sirkeci vapur hatt? olarak olarak çizilen hat maalesef simülatöre sahil ?eridi olarak yans?m??t?r.
Yollar, nehirler ve k?y? ?eritleri gibi, pilotlar için görsel referans noktalar? olabilecek olu?umlar? daha gerçekçi yapabilecek yard?mc? programlar vard?r , (Ground2k veya Coastline maker) gibi.
Bu düzeltmeleri yapmak da biz tasar?mc?lara dü?mektedir. Bu alanda Türkiye’nin büyük ?ehirler için Kenan K?l?çtepe bir çal??ma ba?latm??t?r. Benim de ?stanbul co?rafyas?n? görsel uçuşa daha uygun hale getirmek için bir projem mevcuttur.

Co?rafya örtüsü

Uçu? simülatörünün son iki sürümünde (2002 ve 2004) uygulanan co?rafya dokusu devrimsel özellikler içermektedir. Yeryüzü resimleri 15 mt gibi yüksek bir rezolusyondad?r ve berrak bir görüntü sa?lamaktad?r.
Yeryüzündeki a?açlar?, binalar? , k?y? ?eridindeki dalgalar? , ?ehir üstünde uçarken; konutlar?, endüstri tesislerini, k?rsal bölgede uçarken; tarlalar? ve çiftlikleri görebiliyoruz. Bu co?rafya örtüsü autogen denilen ve otomatik olarak üçboyutlu modelleri de kendili?inden yaratan bir sisteme sahiptir. Microsoft bu üstün co?rafi doku sistemine landclass ad? vermi?.
Landclass’?n Türkiye uygulamas?nda bir problemle kar??la??yoruz. Ülkemizin her alanda ya?ad??? aidiyet problemi; yani Türkiye bir Avrupa ülkesi mi?, Ortado?u ülkesi mi? sorusu yine kar??m?za ç?k?yor.
Aidiyet problemi uçuş simulatörüne ?u ?ekilde yans?m??; dikey olarak Tekirda?-Mu?la hatt?n?n do?usu ortado?u co?rafyas? olarak, bat?s? ise Avrupa co?rafyas? olarak kar??m?za ç?k?yor. Yani Türkiye co?rafyas?n?n %95’ine yak?n bir bölümü Ortado?u co?rafi dokusunda.
Bunun sonucu olarak, ?ehir dokular?na bakt???m?zda; ?stanbul bir Ortado?u ?ehri görünümünde iken, ?zmir bir Avrupa ?ehri özelli?i arzetmektedir.
Uydu fotoğraflar? ve dijital haritalar yard?m? ile landclass dedi?imiz bu co?rafi örtüyü gerçe?e yak?n hale getirmemiz mümkün.
Nitekim, ben de ?stanbul’un co?rafi dokusunu güncelle?tiren bir landclass dosyas? tasarlay?p, ?stanbul’u biraz daha ?stanbul’a benzer hale getirmi?tim. Bu uygulamay? ülkemizin büyük ?ehirlerine yayg?nla?t?rmam?z mümkün ve bu da biz tasar?mc?lar?n elinde.

Özetlemek gerekirse, arazi yükseltileri, temel co?rafi s?n?rlar ve arazi dokusunu kapsayan arazi manzaras? tekni?i, uçuş simulatörünün 2002 ve 2004 sürümlerinde hemen hemen hiç de?i?memi?tir.
Ama, bu dönemde, tasar?mc?lar?n ula?abilece?i dijital veriler ço?alm??t?r ve bizler özellikle VFR uçuşta sizlere daha fazla görsel zenginlik sa?lamay? amaçlayan çal??malar yap?yoruz.
Yak?nda bu çal??malar?n sonuçlar?n? sizlerle payla?aca??z.

Havaliman? Tasar?mlar?

Sanal havac?lar?n en çok önem verdikleri ikinci bir manzara unsuru da havalimanlar?d?r. Uçu? simulatörünün kendisi bu alanda çok ba?ar?l?d?r.
Dünyan?n en önemli navigasyon ve uçuş bilgileri sa?lay?c?s? Jeppesen firmas?ndan ald??? datalar? simulatör ortam?na ta??d??? için, genel gerçeklik pay?; hem havalimanlar? koordinatlar?, hem bina yerle?imleri ve hem de navigasyon sistemleri olarak oldukça yüksektir.
IFR yani aletli uçuş yapan pilotlar, en ufak koordinat ve navigasyon de?i?ikliklerine dikkat etmek zorundad?rlar. Ayr?ca görsel olarak, uçuş öncesi haz?rl?klarda ve ini? sonras? havaalanlar?n?n tesislerini görmek pilotlara büyük keyif vermektedir.
Art?k, terminalleriyle, köprüleriyle, kuleleri, pist ???klar? ve taksi yollar?yla neredeyse %100 gerçekçi havalimanlar? tasarlamak mümkün . Üstelik baz? animasyonlarla bu zenginlik daha da peki?tirilebiliyor; park esnas?nda köprünün size yana?mas?, radar çana??n?n dönmesi, servis araçlar?n?n aprondan uça?a yönelmeleri ve hatta yolcular?n uça?a binmesi gibi.

Modelleme

Bu zenginli?i sa?layan en önemli unsur, microsoft’un 2002 sürümüyle birlikte bir at?l?m yaparak 3 boyutlu modelleme ve animasyon program? gmax’? simulatöre adapte etmesiydi. GMAX , 3DS max olarak tan?nan dünyan?n en populer modelleme ve animasyon program?n?n sadece oyunlar için düzenlenmi? yan ürünüdür.
Ç?kt?ktan hemen sonra model tasar?mc?lar?n?n gözdesi olmu?tur.
Esnekli?i ve modelleme sürecinde kendine özgü polygon azaltma özelli?i sayesinde, GMAX’te tasarlanm?? ürünler en ak?c? ve zengin görsellikte ürünler verdi. Bugün GMAX ile terminallerden, araçlara, uçaklara ve insanlara kadar her türlü 3 boyutlu modelleme yap?labilmekte ve kolayca uçuş simulatörüne aktar?labilmektedir.
Ayr?ca uçuş simulatörünün 2002 sürümü için üretilmi? gmax tabanl? havaalanlar? yeni 2004 sürümde de sorunsuz çal??maktalar.
Bununla birlikte gmax tasar?m format? 2004 sürümüyle de?i?ikli?e u?rad?, konunun çok tekni?ine girmek istememekle birlikte, ?unlar? söyleyebilirim;
• Art?k modeller bgl dosyalar? olarak de?il xml tabanl? özel kütüphanelerde saklanmakta ve istedi?iniz co?rafi lokasyona konabilmektedir. Bu da simulatöre daha fazla ak?c?l?k sa?lamaktad?r.
• Art?k üretti?iniz modellere özel efektler uygulayabilmekteyiz, örne?in bir fabrika veya gemi bacas?ndan duman tütmesi gibi, yine bir geminin dalga yaratmas? gibi, bir binan?n çat?s?na veya geminin bir bölümüne helikopterlerin inebilecegi sert zemin yap?lmas? veya bir ?ehrin etraf?nda y?l?n belirli günleri havai fi?eklerin patlamas? gibi




Havaliman? birimleri , navigasyon ve muhaberat

Havaalanı modellerinin gerçekli?i kadar önem ta??yan bir ba?ka unsur da havaliman? datalar?d?r.
Uçu? simulatörünün son sürümünde Airport Facilities Data diye adland?r?lan Havaalanı veri sistemi de?i?mi?tir. Bu format de?i?ikli?i ile havaalan? manzaras?n?n görsel ö?eleri de etkilenmektedir. Biz tasar?mc?lar için bu de?i?iklik sadeli?e ve i? yükünü azaltmaya yönelik bir ad?md?r.
Yak?n zamanda ç?kan ve grafik arayüze sahip AFCAD2 program? sayesinde bu bilgiler kolayl?kla güncellebilmektedir; örne?in,

• pist ekleme, silme ve koordinatlar?n? de?i?tirme
• taksi yollar? ekleme, silme ve koordinatlar?n? de?i?tirme
• apron ekleme, silme ve koordinatlar?n? de?i?tirme
• uçak park yerleri ekleme, silme ve koordinatlar?n? de?i?tirme
• ATC muhaberat frekanslar?n? ekleme, silme ve de?i?tirme
• ILS, VOR NDB ve marker beacon ekleme

Hatta tamamen sanal yani gerçekte olmayan bir havaliman?n? da kolayl?kla olu?turabiliyoruz. Pistleri,taksi yollar?, apronlar?, ???klar? ve navigasyon bilgileriyle.
Geriye kalan unsurlar yani 3 boyutlu modeller zaten gmax’te yarat?ld??? için sözkonusu iki programla (GMAX ve AFCAD2) bir havaliman?n? kolayl?kla güncelle?tirme, hatta yeniden yaratma imkan?m?z var.

Manzara tasar?mc?lar? olarak uçuş simulatörünün 2002 serisi için Türkiye’nin bütün önemli havaalanlar? yapm?? bulunuyoruz. Bunlar 2004 sürümüne de aktar?labilmektedir.
Yine de 2004 sürümü için geliştirilen yeni teknikleri kullanarak; daha detayl? ve daha hareketli havalimanlar? tasarlama imkanlar?m?z var ve bu konuda çal???yoruz. ?unu müjdeleyebilirim ki, uçuş simulatörünün 2002 sürümünün ç?k???ndan sonra ya?ad???m?z verimli ve üretken tempoyu yeni dönemde tekrar ya?ayaca??z.

?u ana kadar, biraz da sabr?n?z? zorlayarak manzara tasar?m?na yönelik son bilgileri size aktarmaya çal??t?m.

Özetlemek gerekirse
• Bizler, bize verilen ile yetinmeyip, sanal ortamda havac?l??? en gerçekci bir ?ekilde kurgulamaya çal???yoruz
• bizler sanal havac?l??? gerçek havac?l??? ö?renmek ve yayg?nla?t?rmak için bir ad?m olarak görüyoruz
• sanal havac?l?k dünyas? bilgisayar ve internet teknolojisindeki son gelişmelerle gerçek havac?l??a ad?m ad?m yakla?maktad?r. Her?eyi ba?kalar?ndan beklemeyelim, Türkiye’ye yönelik havac?l?k, co?rafya, modelleme, tasar?m ve bilgisayar birikimimizi kullanarak, potensiyelimizi sanal havac?l??a aktaral?m.

Benden önce manzara tasar?mc?s? olarak çal??malar?ndan istifade etti?im üstadlar?m Ferdi Vefa, Hakan Ünal, Ahmet Bedir ve Bar?? Ünal’a teşekkür ederim. Bizden sonra çal??malar?m?za destek veren tüm arkada?lar?ma da teşekkür ederim.
Her?eyden önemlisi tasar?m projeleri s?ras?nda bilgisayar?n ba??nda bini a?k?n saat kalmama tahammül eden e?ime teşekkür ederim.
Çal??malar?m?z? daha iyiye götürebilmemiz için bize lutfen kat?l?n, bilgi ve belge deste?inde bulunun. Eski ad?yla LTBA.net yeni ad?yla Sanalpilot.com sitesinde bilgi birikimimizi sizlerle payla?maya haz?r?z.
Tasar?mc?l???n ço?kusunu beraber payla?al?m.
Beni dinledi?iniz için teşekkür ederim....

Murat Koncavar “Biber Salsa”


not: Konu?may? k?sa sürede ve ufak sa?l?k problemleri içinde haz?rlad?m, olabilecek maddi hatalardan dolay? af dilerim.